Hoca Ahmet Yesevi'nin Türk Tarihindeki Yeri

BU ESER HOCA AHMET YESEVİ’NİN TÜRK TARİHİNDEKİ ROLÜNÜ GÖSTERMEK İÇİN KALEME ALINMIŞTIR. FAKAT BU ARAŞTIRMALARIN YAPILMASIYLA YESEVİ YOLUNUN ORTA ÇAĞLARDAKİ TÜRK TOPLUMUNDAKİ YERİ YALNIZ DİNİ SÜREÇLERLE SINIRLANMADIĞI BİLİNMEKTEDİR. ÇÜNKÜ TÜRK TOPLUMUNDAKİ DİNİ SÜREÇLERİN TÜRKÜN SADECE RUHANİ, MEDENİ VARLIĞINA DEĞİL, ONUN SİYASİ HAYATI İLE DEVLET SİSTEMİNE DİREK ETKİ GÖSTEREN GÜÇ OLDUĞUNA EMİN OLDUK. YESEVİ YOLU TÜRK TOPLUMUNDA RESMİ İDEOLOJİ SEVİYESİNDE OLDUĞU DÖNEMDE AVRASYA ARAZİLERİNDEKİ TÜRKLER GELİŞME SÜRECİNİN DORUĞUNA ULAŞTI. DEVLETTE YÖNETİM SİSTEMİ OĞUZ KAĞAN’DAN KALAN TÜRKLÜK SIFATINI KAZANDI. ÜSTÜNLÜK HANDA, BEYDE VEYA HALKTA DA DEĞİLDİ. SADECE KANUNUN ÜSTÜNLÜĞÜ VARDI. CUCİ ULUSU "ALTIN ORDA” İSMİNE LAYIK GÖRÜLDÜ. ANCAK BU DURUM, CENGİZ HAN NESİLLERİNİN HOŞUNA GİTMEDİ. ONLAR KALICI BİR ÜSTÜNLÜK İÇİN MÜCADELEYE GERİŞTİLER. ALTIN ORDA DEVLETİ HANI CANİBEK HAN BU HAREKETTEN VAZGEÇİP, YERİNE BAŞKA BİR DİNİ İNANCI GETİRDİĞİNDE ALTIN ORDA DEVLETİ ÇÖKTÜ VE AVRASYA ARAZİLERİNDEKİ TÜRK HALKLARININ ARASINDA ETNİK GERİLEME SÜRECİ BAŞLADI. ALTIN ORDA DEVLETİ DAĞILDIKTAN SONRA DA AVRASYA ARAZİLERİNDEKİ ONUN YERİNE KURULAN DEVLETLERİN LİDERLERİ BU VECİZ TARİHTEN DERS ALMADILAR. KALICI BİR ÜSTÜNLÜK SAĞALMAK İSTEYEN HANLAR DEVLETİN YÖNETİM SİSTEMİNİ FARS KÜLTÜRÜYLE ŞEKİLLENDİRMEYE ÇALIŞTILAR. EGEMEN DÜNYA GÖRÜŞÜ YESEVİ YOLU OLDUĞU TAKDİRE DEVLETİN, İDARİ SİSTEMİNİ DEĞİŞTİRMEK İMKÂNSIZDI. BUNA GÖRE DE XIV YÜZ YILDA TARİH SAHNESİNE ÇIKAN NAKŞİBENDÎYE TARİKATINI HAKİM KILMAYA ÇABA GÖSTERDİLER. ABU-L-HAYIR HAN İLE BAŞLAYAN "ÖZBEK ULUSU” BU SİYASETİN KURBANI OLDU. ABU-L-HAYIR HAN NAKŞİBENDÎYE TARİKATINI KABUL EDİP, RESMİ GÖRÜŞ DEĞİŞTİĞİNDE AYNI VE BİR OLAN HALK ÜÇE BÖLÜNEREK, KAZAK, ÖZBEK, NOGAY HALKLARI TARİH SAHNESİNE ÇIKTI. KAZAK HANLIĞI, ŞAYBANÎLER DEVLETİ, NOGAY ORDASI OLARAK KURULDU. ARADAN YÜZ YIL GEÇTİKTEN SONRA, TÜRK MEDENİYETİ İLE FARSLAŞIP TAMAMEN YOK EDİLDİĞİNDE ŞAYBANİLER DEVLETİ TARİHİN TOZLU RAFLARINDA YERİNİ ÇOKTAN ALMIŞLARDI. NOGAY ORDA’SININ DA KADERİ AYNI OLDU. KAZAK HANLIĞI ESİM HAN’DAN BAŞLAYIP KAZAK HANLIĞININ DİNİ SİYASETİNİ DEĞİŞTİRMİŞTİ. FAKAT ONU KAZAK HALKININ ÇOĞUNLUĞU KABUL ETMEDİ. YALNIZCA ŞEHİRLERDE YAŞAYAN NÜFUS ARASINDA FARS KÜLTÜRÜ İLGİ GÖRDÜ VE BİR ÖLÇÜDE BENİMSENDİ. GÜNÜMÜZDEKİ TÜRKİSTAN, ÇİMKENT, TARAZ BÖLGELERİNDE YAŞAYAN ÖZBEKLER ESİM HAN’IN İZLEDİĞİ BU SİYASETİ BENİMSEDİLER. TAVKE HAN 1684 YILINDA KENDİSİNİN "YEDİ YARGI” İSİMLİ KANUNUNU KABUL EDİP, YESEVİ YOLU TEMSİLCİLERİNİ YÖNETİMDEN UZAKLAŞTIRDI. ÜST YÖNETİCİLER HALKA YAKIN BEYLERE VE NAKŞİBENDÎ MENSUPLARINA VERİLDİ. SONUÇ OLARAK DEVLETİN TEMEL DİREĞİ OLAN BOYLUK-KABİLELİK SİSTEMİ İLE CÜZLÜK KURUMLARI ARASINDAKİ BİRLİK VE DAYANIŞMA ZAYIFLAYARAK DEVLETİN VARLIĞINI TEHLİKEYE DÜŞÜRECEK RADDEYE GELDİ. ARADAN 97 YIL GEÇTİKTEN SONRA ABILAY HAN’IN VEFATIYLA KAZAK HANLIĞI TARİHTEN SİLİNDİ. TARİHİN TÜMÜ, AVRASYA COĞRAFYASINDAKİ DİNİ AKIMLAR İLE ONUN TÜRK DEVLETLERİNİN KADERİNE ETKİSİ BU ESERDE MERCEK ALTINA ALINMIŞTIR. BU ÇALIŞMADA YALNIZCA TARİH YAZILMADI, BURADA TARİHİ YAZMANIN YÖNTEMBİLİM ESASLARI DA GÖZ ÖNÜNE ALINDI. BU ESERİN TÜRK HALKLARININ ÖNDERİ OLAN TÜRKİYE’DE YAYINLANMASIYLA ÇIKARMAKTAKİ AMAÇ TÜRK HALKLARININ GEÇMİŞ TARİHİNDEKİ YANLIŞLIKLARI ANLAMASINA, GELECEKTE AYNI YANLIŞLARIN YAŞANMAMASI VE TARİHİN TEKERRÜR ETMEMESİ EN BÜYÜK DİLEĞİMDİR.