Uluslararası Hukukta Kuvvet Kullanımı: Tarihi, Teorisi ve Pratiği

Uluslararası düzlemde silahlı kuvvet kullanımı her dönem insanlığın temel sorunlarından birini teşkil etmiştir. Bu çerçevede, kuvvet kullanımının önüne geçilmesi veya en azından sınırlandırılması çabalarının insanlığın târihi kadar eskilere dayandığı; ne var ki bu konuda çok da başarı sağlanamadığı bir gerçektir. İnsanın doğası gereği şiddete meyilli olduğu, kuvvet kullanımına dâir pratik tarafından da açıkça sergilenmektedir. Uluslararası hukuk açısından bakıldığında temelde 19’uncu yüzyılla birlikte kuvvet kullanımına ilişkin çok taraflı düzenlenmelerin başladığı, I. Dünya Savaşı sonrası ortaya konulan düzenin ise başarılı olamadığı dikkat çekmektedir. Günümüzde iki dünya savaşı arasında başlatılan sürecin geliştirilerek Birleşmiş Milletler çatısı altında genel bir kuvvet kullanma veya tehdidinde bulunma yasağına evrildiği gözlense de devletler arasındaki uygulamalar gerçekte kuvvet kullanımının önüne etkin bir şekilde geçilemediğini kanıtlamaktadır. Bu çerçevede, uluslararası hukuk açısından kuvvet kullanımını ele alıp incelemek, özellikle günümüzde yaşananlar göz önüne alındığında, bir zarûret teşkil etmektedir. Her biri alanının uzmanı akademisyenler tarafından hazırlanan çalışmanın ilk bölümünde Ortaçağda oldukça revaçta olan haklı savaş doktrinin Hristiyan Ortodoks inancı üzerinden ele alınarak söz konusu inanç açısından savaşın meşrûiyeti değerlendirilmektedir. İkinci bölümde 21’nci yüzyılın başında kurgulanan ve hâlâ gelişim içerisinde olan koruma sorumluluğu müessesesi Türkiye’nin Suriye politikaları açısından ele alınarak analiz edilmektedir. Üçüncü bölümde ise, en azından uluslararası hukuk kapsamında resmî bir tanımı ortaya konulamayan ve doktrinin üzerinde sıkı mesai harcadığı savaş mefhumunun tanımlanmasına ilişkin birtakım tespitlere yer verilmektedir. Dördüncü bölümde, günümüzün en güncel sorunlarından biri konumundaki siber saldırının meşrû müdâfaa için bir sebep teşkil edip etmeyeceği tartışılmaktadır. Beşinci bölümde, kuvvet kullanma yasağı çerçevesinde güncel değişimlerin muhtemel Birleşmiş Milletler reformuna etkileri değerlendirilmektedir. Altıncı bölümde ise, Rusya’nın kuvvet kullanımına yaklaşımı Ukrayna-Rusya krizi üzerinden irdelenmektedir. Yedinci bölümde, son günlerde oldukça tartışılan sualtı kablolarına yöneltilen sabotajlar özelinde kuvvet kullanımı ele alınmaktadır. Sekizinci bölümde uluslararası hukukun en çok münakaşa edilen hususlarından devlet-dışı aktörlere karşı kuvvet kullanımı irdelenmektedir. Dokuzuncu bölümde Amerika Birleşik Devletleri’nin dış politikaları Birleşmiş Milletler Şartı’nın 2’nci maddesi dördüncü fıkrasıyla birlikte Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi’nin alâkalı maddeleri çerçevesinde açıklanmaktadır. Onuncu bölümde meşrû müdâfaa müessesesi uluslararası hukukta ilk kez değerlendirildiği Caroline dâvası üzerinden tanıtılmaktadır. Onbirinci bölümü teşkil eden en son bölümde ise, insanlık açısından hayatî ehemmiyeti olan su gibi değerli bir maddenin silâh olarak kullanımı analiz edilmektedir.